Wat zichtbaar is aan beide kanten

Bij de drager:

Chronische waakzaamheid die van buitenaf moeilijk zichtbaar is. Het lichaam staat altijd op scherp — ook in momenten die voor anderen rustig zijn. Vermoeidheid die niet verdwijnt na rust.

Gedrag dat de drager zelf soms niet begrijpt of niet kan verklaren. Reacties die achteraf te groot leken. Woorden die er uit kwamen voor ze werden overwogen. Een gevoel van onbekendheid met het eigen handelen.

Moeite met consistentie — in toon, in aanwezigheid, in wat de ander van hem kan verwachten. Niet als onverschilligheid maar als gevolg van een systeem dat zichzelf niet stabiel kan houden.

Bij de partner:

Hyperalertheid die geleidelijk is ontstaan. De partner scant de stemming van de ander voor hij de kamer binnenkomt. Past zijn gedrag aan op basis van signalen die hij niet altijd bewust opmerkt.

Zelfverlies dat moeilijk te dateren is. De partner kan niet precies zeggen wanneer hij is opgehouden zichzelf te zijn. Het is gegaan in kleine stappen, elk begrijpelijk op zichzelf.

Uitputting die niet altijd wordt benoemd — soms omdat de partner het niet wil belasten, soms omdat hij het zelf niet goed erkent. De last is reëel maar stil.

Bij beiden:

Een relatie die van buitenaf soms functioneel lijkt — en van binnenuit zwaar is. Geen van beiden laat altijd zien wat het kost.